Het Binvignat-orgel


Orgel detail 3 geshoptDe geschiedenis van het monumentale orgel in de Cellebroederskapel, gebouwd door de Maastrichtse orgelbouwer Binvignat, gaat terug tot 1794. De toonhoogte van het orgel is 18 graden, ca. 445 Hz. De stemming is 1/8 kommastemming, dus licht ongelijk zwevend.

Geluidsfragment: Aniko Koroknai: H. Scheidemann - Ballet & Varitio

 

 Het Binvignat-orgel

Binvignat orgelMen kan in deze kapel niet om het fraaie orgel heen, waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1794. Op 21 mei van dat jaar verkocht orgelbouwer Joseph Binvignat dit orgel met kast voor 1000 gulden. Binvignat werd op 26 juni 1755 geboren in het Noord-Franse Attigny in het departement Ardennes. Waar hij zijn opleiding als orgelmaker genoot, is niet bekend. Rond 1770 vestigde hij zich in Maastricht. Met zijn kompaan, meubelmaker Lambert Houdtappel, betrok hij een pand in de Plankstraat. Vóór de Franse inval (1794) vervaardigden de compagnons instrumenten voor o.m. de Sint-Jan te Maastricht (1778). Tijdens de Franse bezetting kwam de orgelmakerij uiteraard stil te liggen en moest Binvignat in zijn onderhoud voorzien met de verkoop van sterke drank. In de annalen staat hij dan te boek als 'vendeur d'eau de vie'. Na de Franse bezetting bouwde hij een orgel voor onder meer de Sint-Matthiaskerk te Maastricht (1808). Joseph Binvignat overleed in 1837. Zijn zoon Adam nam het bedrijf over; hij legde zich meer toe op de verkoop van piano's.

Wanneer men het orgelmeubel in deze kapel nader bestudeert, valt op dat het fronttype kenmerkend is voor orgels uit het Rijnland, het Land van Herve en Cornelimünster met zijn vijfdelig front, bestaande uit een ronde middentoren, tussenvelden en spitse zijtorens. Het houtsnijwerk vertoont diverse stijlen, bijvoorbeeld Louis XIV of (de vazen) Louis XVI. De conclusie dat het om een ouder meubel gaat van diverse oorsprong, ligt dan ook voor de hand.

Er is wel verondersteld dat het orgel afkomstig zou zijn uit het Wittevrouwenklooster aan het Vrijthof, maar dat kan niet kloppen, omdat in dit klooster na 1794 nog melding wordt gemaakt van de aanwezigheid van een orgel.

orgel detail 7In 1879 werd het orgel door de Maastrichtse orgelmakers Pereboom & Leijser hersteld en een halve eeuw later (1930) wist bouwpastoor Janssen van de H. Antonius van Padua-kerk in Scharn het instrument aan te kopen en naar zijn kerk te verplaatsen. Toen men het instrument voor dit kerkgebouw te klein vond, bood de gemeente Maastricht de helpende hand door het concertorgel van de Dominicanenkerk in te ruilen voor het Binvignat-orgel. Het stadsbestuur vond tenslotte in de jaren 1960 in de juist gerestaureerde Cellebroederskapel een geschikt onderkomen voor het Binvignat-orgel. Het duurde nog tot 1969 voordat het instrument grondig werd gerestaureerd naar de achttiende-eeuwse toestand van het orgel. In 2009 vond de laatste grondige restauratie plaats.